Almanya, Fransa, Hollanda, ABD veya İngiltere gibi yabancı bir ülkede boşanan veya ticari bir hüküm alan kişilerin bu kararları, Türkiye’de kendiliğinden hukuki sonuç doğurmaz. Türk nüfus kütüklerinin güncellenmesi veya kararın icra edilebilmesi için tanıma ve tenfiz prosedürlerinin işletilmesi yasal bir zorunluluktur.
Tanıma ve Tenfiz Kavramları Arasındaki Temel Fark
Hukuk sistemimizde yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de hüküm ifade etmesi iki ayrı yolla gerçekleşir:
Tanıma (MÖHUK m. 58): Yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil niteliğinin Türk mahkemelerince kabul edilmesidir. Örneğin yabancı bir mahkemenin tarafları boşadığına ilişkin tespiti tanıma yoluyla Türkiye'de geçerli kılınır.
Tenfiz (MÖHUK m. 50): Yabancı mahkeme kararının Türk icra organlarınca zorla icra edilebilir (icrai nitelikte) hale getirilmesidir. Örneğin boşanma kararında yer alan nafaka ödenmesi, velayet devri veya maddi tazminat ödenmesi gibi icra kabiliyeti olan hükümler ancak tenfiz ile Türkiye'de uygulanabilir.
MÖHUK Madde 50 — Tenfiz Kararı
Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilâmların Türkiye'de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.
Nüfus Müdürlüğünde İdari Tescil İmkânı ve Sınırları
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’na eklenen 27/A maddesi uyarınca, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma kararları, her iki tarafın bizzat veya vekilleri aracılığıyla Türk konsolosluklarına ya da nüfus müdürlüklerine başvurması halinde dava açılmaksızın aile kütüğüne tescil edilebilmektedir.
Ancak idari tescilin iki önemli kısıtı vardır: Birincisi, taraflardan biri başvuruya yanaşmaz veya vekâletname vermezse idari tescil yapılamaz ve mahkemede tanıma davası açılması zorunludur. İkincisi, bu yol sadece boşanma tescilini sağlar; velayet, nafaka ve tazminat gibi icrai hükümler için mutlaka Aile Mahkemesinde tenfiz davası açılmalıdır.
MÖHUK m. 50-54 Uyarınca Tenfiz Şartları
Türk mahkemesi yabancı kararın esasına girip (révision au fond yasağı) davayı baştan yargılayamaz. Yalnızca şu şekli şartları denetler:
1. Kararın verildiği devlet ile Türkiye arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) anlaşmasının bulunması,
2. Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması,
3. Hükmün Türk kamu düzenine (kamu yararına) açıkça aykırı olmaması,
4. Kararı veren ülke kanunları uyarınca ilgilinin savunma hakkına riayet edilmiş olması (usulüne uygun tebligat).
Yargıtay İçtihadı — Esastan İnceleme Yasağı
Tenfiz hâkimi, yabancı mahkemenin maddi olayı doğru tespit edip etmediğini veya kanunları doğru uygulayıp uygulamadığını denetleyemez. İnceleme sadece MÖHUK m. 54'teki tenfiz şartlarıyla sınırlıdır.
Dava İçin Zorunlu Belgeler: Apostil ve Kesinleşme Şerhi
Davanın açılabilmesi için temin edilmesi zorunlu belgeler şunlardır:
• Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı sureti,
• Kararın kesinleştiğini gösterir kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk / Certificate of Finality),
• Lahey Sözleşmesi uyarınca alınmış Apostil tasdik şerhi (Apostille),
• Kararın ve eklerinin yeminli tercüman tarafından Türkçe’ye yapılmış noter veya konsolosluk onaylı tercümeleri.
Yurt Dışı Tebligat Engeli ve Avukat ile Sürecin Hızlandırılması
Taraflardan biri Türkiye'de, diğeri yurt dışında ikamet ediyorsa ve davalı taraf avukat tutmazsa, Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılan uluslararası tebligatlar 6 ila 12 ay sürebilmektedir.
Her iki tarafın Türkiye'de avukat tayin etmesi halinde ise dava tek celsede, duruşmaya katılmaya dahi gerek kalmaksızın 1-2 ay içerisinde kesin hükme bağlanmaktadır.
Süreci 1 Günde Çözme Yolu
Yurt dışındaki diğer eş de Türkiye'de bir avukata vekâlet verirse, uluslararası tebligat beklemeksizin ilk celsede tanıma ve tenfiz kararı alınabilmektedir.
Sonuç
Yurt dışında verilen boşanma ve mahkeme kararlarının Türkiye'de tanınması, miras haklarının korunması, yeniden evlenebilme ve çocukların velayet durumunun netleşmesi açısından vazgeçilmezdir.
Lexor Hukuk Bürosu olarak yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın Türkiye'ye gelmelerine gerek kalmaksızın tanıma ve tenfiz davalarını en hızlı biçimde neticelendiriyoruz.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Yabancı kararın verildiği ülkenin hukuk sistemi ve belgenin formatına göre mahkeme süreci değişiklik gösterebilir.